Podstawowa opieka zdrowotna jest właściwym pierwszym miejscem dla większości problemów, które nie stanowią nagłego zagrożenia zdrowia lub życia. Lekarz POZ diagnozuje nowe dolegliwości, prowadzi choroby przewlekłe, zleca dostępne badania i w razie potrzeby kieruje pacjenta do specjalisty lub szpitala. Po zamknięciu przychodni część tych zadań przejmuje nocna i świąteczna opieka zdrowotna. SOR oraz zespoły ratownictwa medycznego są przeznaczone dla stanów nagłych.
POZ, nocna opieka i SOR: podstawowy podział
To samo schorzenie może wymagać innego miejsca pomocy zależnie od nasilenia objawów i pory dnia. Infekcję bez objawów alarmowych oceni POZ, po zamknięciu przychodni pomoc może zapewnić NiŚOZ, a nagłe pogorszenie z dusznością lub zaburzeniami świadomości wymaga pilnej interwencji.
| Sytuacja | Gdzie szukać pomocy? |
| Nowe objawy bez oznak nagłego zagrożenia, kontrola choroby przewlekłej, profilaktyka, szczepienie, recepta lub skierowanie wymagające oceny lekarza | podstawowa opieka zdrowotna (POZ) |
| Nagłe zachorowanie lub wyraźne pogorszenie stanu po zamknięciu POZ, gdy czekanie do następnego dnia może zaszkodzić, ale nie występuje bezpośrednie zagrożenie | nocna i świąteczna opieka zdrowotna (NiŚOZ) |
| Poważny uraz lub nagłe objawy, których następstwem może być ciężkie uszkodzenie organizmu albo utrata życia | SOR; przy bezpośrednim zagrożeniu telefon pod numer 112 lub 999 |
| Problem bez objawów alarmowych, który można wstępnie omówić na podstawie wywiadu i dokumentacji | POZ, NiŚOZ w godzinach jej działania albo konsultacja lekarska online |
Choroba przewlekła również nie przesądza o wyborze POZ. Osoba leczona z powodu astmy lub choroby serca może potrzebować ratownictwa, jeśli pojawi się nagła, silna duszność, ból w klatce piersiowej, zaburzenia świadomości lub utrata przytomności.
Czym jest podstawowa opieka zdrowotna?
Podstawowa opieka zdrowotna, czyli POZ, jest pierwszym poziomem kontaktu pacjenta z systemem ochrony zdrowia. Obejmuje opiekę lekarza, pielęgniarki i położnej wybranych w deklaracji POZ. Placówki pracują od poniedziałku do piątku w godzinach od 8:00 do 18:00, z wyjątkiem dni ustawowo wolnych od pracy. Porada może odbyć się w przychodni, telefonicznie, a w przypadkach uzasadnionych medycznie również w domu pacjenta.
Lekarz POZ zajmuje się ostrymi infekcjami i innymi nowymi dolegliwościami, jeśli stan pacjenta nie wymaga ratownictwa. Prowadzi też nadciśnienie, cukrzycę, astmę i inne choroby przewlekłe w zakresie swoich kompetencji. Może zlecić badania znajdujące się w koszyku POZ, wystawić receptę, skierowanie lub zlecenie na wyrób medyczny, jeśli po ocenie stanu zdrowia widzi takie wskazania.
Do POZ zgłasza się również osoba bez dolegliwości, która potrzebuje szczepienia, badań profilaktycznych albo bilansu zdrowia dziecka. Pielęgniarka wykonuje między innymi część zabiegów i prowadzi edukację zdrowotną, a położna obejmuje opieką kobiety oraz noworodki w swoim zakresie świadczeń. POZ nie jest więc wyłącznie gabinetem, w którym otrzymuje się skierowanie do specjalisty.
Termin wizyty zależy od stanu zdrowia. Jeżeli wymaga on porady w dniu zgłoszenia, placówka powinna zapewnić ją tego samego dnia; w pozostałych sytuacjach termin uzgadnia z pacjentem. Sama trudność z dodzwonieniem się do wybranego lekarza nie zmienia problemu niepilnego we wskazanie do wizyty na SOR-ze.
Nocna i świąteczna opieka po zamknięciu POZ
NiŚOZ udziela świadczeń od poniedziałku do piątku między 18:00 a 8:00 oraz całodobowo w soboty, niedziele i dni ustawowo wolne od pracy. Pacjent może zgłosić się do dowolnego punktu, niezależnie od miejsca zamieszkania i złożonej deklaracji POZ. Nie potrzebuje skierowania ani wcześniejszej rezerwacji.
Nocna opieka jest przeznaczona dla nagłego zachorowania lub pogorszenia stanu, które nie wygląda na bezpośrednie zagrożenie życia, ale nie powinno czekać na otwarcie przychodni. Może chodzić o nasilającą się infekcję z wysoką gorączką, uporczywy ból, wymioty lub biegunkę albo zaostrzenie rozpoznanej choroby przewlekłej. O miejscu udzielenia pomocy rozstrzyga jednak aktualny stan pacjenta, a nie sama nazwa dolegliwości.
Lekarz dyżurny może udzielić porady w placówce lub telefonicznie, a w medycznie uzasadnionej sytuacji także w miejscu pobytu pacjenta. NiŚOZ nie służy do planowych kontroli, wystawiania zaświadczeń ani rutynowego przepisywania leków stosowanych stale, jeżeli sprawa może poczekać do godzin pracy POZ.
SOR i pogotowie w stanie nagłym
Szpitalny oddział ratunkowy udziela pomocy osobom w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego. Chodzi o sytuacje, w których w krótkim czasie może dojść do poważnego uszkodzenia funkcji organizmu, ciężkiego uszkodzenia ciała lub utraty życia.
Pilnej pomocy wymagają między innymi:
- nagły ból w klatce piersiowej, zwłaszcza z dusznością, zimnym potem lub wyraźnym osłabieniem;
- opadnięcie kącika ust, zaburzenia mowy albo nagłe osłabienie kończyny po jednej stronie ciała;
- utrata przytomności, drgawki lub gwałtowne zaburzenia świadomości;
- poważny uraz, rozległe oparzenie albo krwawienie, którego nie udaje się opanować;
- nasilona duszność, ciężka reakcja alergiczna lub podejrzenie poważnego zatrucia.
Przy bezpośrednim zagrożeniu należy zadzwonić pod 112 lub 999. Dyspozytor zbierze informacje i zdecyduje o wysłaniu zespołu ratownictwa medycznego. Samodzielny przejazd może być niebezpieczny, jeśli pacjent traci przytomność, ma objawy udaru, ciężką duszność albo jego stan szybko się pogarsza.
Pacjenci, którzy dotrą na SOR, przechodzą triaż. O kolejności kontaktu z lekarzem decyduje stan zdrowia oceniony przez personel medyczny, a nie godzina przyjazdu. Osoba stabilna może czekać dłużej, gdy oddział jednocześnie zajmuje się pacjentami wymagającymi natychmiastowych działań.
Zakres konsultacji online
Konsultacja na odległość może pomóc przy problemie bez objawów alarmowych, gdy lekarz jest w stanie zebrać wywiad, przejrzeć wyniki i ocenić, jaki powinien być następny krok. Dotyczy to między innymi omówienia dokumentacji, kontynuacji leczenia albo nowych dolegliwości, które nie wskazują na stan nagły. Rozmowa może zakończyć się zaleceniem obserwacji, wizyty w POZ, zgłoszenia się do NiŚOZ lub badania stacjonarnego.
Jedną z dostępnych możliwości jest konsultacja z lekarzem online w DoktorPlus.pl. Lekarz zbiera wywiad i analizuje przekazane dokumenty, a receptę, skierowanie lub zwolnienie może wystawić tylko wtedy, gdy stwierdzi medyczne wskazania. Jeśli do oceny potrzebne jest badanie fizykalne, pacjent powinien otrzymać zalecenie wizyty stacjonarnej.
Konsultacja online nie jest dodatkowym poziomem ratownictwa i nie poprzedza telefonu pod 112 lub 999. Nagły ból w klatce piersiowej, utrata przytomności, objawy udaru czy nasilona duszność wymagają pilnej pomocy, a nie oczekiwania na połączenie z lekarzem przez internet.
Gdzie znaleźć właściwą placówkę?
Adres własnej placówki POZ można sprawdzić na Internetowym Koncie Pacjenta lub w aplikacji mojeIKP. Wykazy punktów nocnej opieki i SOR-ów publikuje NFZ oraz serwis Pacjent.gov.pl. Informację o najbliższej placówce można też uzyskać przez całą dobę pod bezpłatnym numerem Telefonicznej Informacji Pacjenta: 800 190 590. Konsultant wskazuje adres i dane kontaktowe, ale nie diagnozuje objawów.
Materiał ma charakter edukacyjno-informacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji ani diagnozy. W razie nagłego zagrożenia zdrowia lub życia należy zadzwonić pod numer 112 lub 999.
Źródła
- Pacjent.gov.pl: Jak działa podstawowa opieka zdrowotna
- Narodowy Fundusz Zdrowia: Nocna i świąteczna opieka zdrowotna
- Rzecznik Praw Pacjenta: Kiedy zgłosić się na SOR, a kiedy skorzystać z NiŚOZ?
- Narodowy Fundusz Zdrowia: Telefoniczna Informacja Pacjenta
Artykuł sponsorowany
